– Setersmøret er eit veldig flott og unikt produkt, og ein skatt i seg sjølv, seier Margit Nordstoga Aasan, matkoordinator i Dyrsku’n.
Prosjektet har fått namnet «Fjellets gull», og Aasan legg til at setersmøret er ein kulinarisk skatt med rik historie og stort potensial. Noko av det som gjer setersmøret så spesielt, er den særmerkte gule fargen og den litt mjukare konsistensen, noko som kjem frå feittsyresamansetninga.
For å laga ein kilo setersmør, treng ein 20 liter mjølk, rett utstyr og mykje handboren kunnskap. Sjølve prosessen er dessutan arbeidssam, men vel verdt det når ein får smaka det endelege resultatet, meiner Aasan.
– Diverre er det altfor få produsentar av setersmør i Noreg i dag, så vi håpar å inspirera fleire til å starta opp.
Smaksutstilling og kinning
– Smør er ikkje berre smør, og når smøret blir laga på setra, sett både beite og produksjonsmetode preg på produktet.
Difor lagar vi ei smaksutstilling kor publikum kan få smaka på setersmør frå ulike produsentar, fortel ho.
Utstillinga blir å sjå på Sterke Nilstunet, kor det dessutan blir sal av setersmør og demonstrasjon av kinning, samt sjansen til å kinne sjølv.
Seljord-kokk med VM-sylv
Kokkar elskar godt smør, som er ein særs viktig ingrediens til å få god smak i ulike rettar. I konkurransen om årets kokk 2025, som blir arrangert av Stiftelsen Norsk Gastronomi og Bocuse d’Or Norge, er bruk av ekte setersmør inne som eit krav.
På Lokalmatarenaen kjem Seljords eigen kjendiskokk, Christoffer Greiner Fallet, for å laga kulinariske rettar med setersmør. Den framstormande kokken har laga mat på Lokalmatkjøkkenet på Dyrsku’n før, då som elev på kokkelinja på vidaregåande skule. Sidan den gong har han tatt sylvmedalje i både OL og VM i kokkekunst.
– Det er veldig moro at han kjem tilbake i år. Han har hatt litt av ei reise sidan sist, og på Dyrsku’n i år skal han laga fire ulike rettar med setersmør i Lokalmatteltet. I tillegg blir det smaksprøver av ulike smørtypar på flatbrød, seier Aasan.
Det blir i tillegg fagleg innslag, med foredrag om fjellets gull og om seterdriftas veg inn på Unesco-lista, samt debatt om seterlandskapet og korleis vi best kan forvalte desse områda slik at dei fungerer godt for både seterdrifta, turistnæringa og hytteutbygging.
Prosjektet er eit samarbeid mellom Norsk seterkultur, Norges Bondelag, Norsk gardsost, Budeieveven og Dyrsku’n.
SETERSMØR – FJELLETS GULL
STERKE NILS-TUNET
- Smaksutstilling av setersmør med quiz og publikumsavstemming, dagleg
- Sal av fersk brødblings med setersmør, dagleg
- Sal av setersmør, dagleg
- «Setersmør – fjellets gull og kulinariske skatt» foredrag ved Annechen Bahr Bugge, SIFO, og seterbrukar Sondre Aasan, fredag kl. 15.00, laurdag og sundag kl. 12.00
- Kinning – demonstrasjon og aktivitet, dagleg, kl. 11.00, 13.00, 15.00, 17.00
- Dømming i kategori smør og rømme i NM i ost, fredag kl. 10.00–14.00
BONDENS MØTEPLASS
- Debatt: «Seterlandskapet – bruke, men ikkje forbruke», med debattleiar Svein Kostveit, fredag kl. 17.00
TETTPÅ LITEN
- Foredrag: «Veien til seterkulturen på Unesco-liste – og hvor går veien videre», ved Katharina Sparstad, Norsk Seterkultur, laurdag kl. 14.00
LOKALMATARENA
- Sal av kulinariske rettar med setersmør dagleg, ved kokk Christoffer Greiner Fallet, kl. 10.00–19.00 (17.00 sundag)
- Sal av setersmør frå lokalmatutstillarar
DALANE SKULE
- Matskule for barn ved Geitmyra Matkultursenter. Smaking av smør og grønnsaker m.m.
- Juniorkokkeskule ved Geitmyra Matkultursenter. Kinne vårt eget smør, lage og smake til eget kryddersmør, bake potet og lage egen topping, smake på ulike typer smør.